Klasikleri Neden Okumalı - İtalo Calvino

KLASİKLERİN OKUNMA SÜRECİ ÜZERİNE
(eğitim açısından)

Hülya Soyşekerci
Yüzyıllardan bu yana okullarda, çeşitli eğitim kurumlarında, aile içindeki okumalarda klasiklerin belirli bir önemi ve değeri olduğu anlayışı süregelmiş ve çocuklarla gençlerin eğitiminde klasik yapıtlar her zaman için ön plana alınmıştır. Bu durum, ülkemizdeki ve dünyadaki eğitim ve okuma ilişkisinin buluştuğu ortak bir zemindir.

Bacon bu konuda şöyle der: “Edebiyatta en eski yapıtları, bilimde ise en yeni yapıtları okumak gerekir.” Aktardığım sözün işaret ettiği gerçek; edebiyatta klasiklerin vazgeçilmez yapıtlar olduğu ve yazınsal okumalarda klasik yapıtların öncelenmesinin gerekliliğidir. Klasikler, akıp giden zaman içinde kalıcı izler bırakabilmiş, tüm insanlığa seslenen ve insanlığın temel değerlerini işleyen, geleceğe kalma olasılığı yüksek yapıtlardır. Edebiyatta bu yapıtların kaynağı Klasisizm akımıdır. Klasisizmin temel öğeleri kendi içinde soyluluk, akılcılık, uyum, açıklık, sınırlılık, evrensellik, idealizm, denge, ölçülülük, güzellik ve görkemliliktir. Bir eserin klasik sayılabilmesi için bu özellikleri barındırması gerekmektedir. Klasik bir eser, bir üslubun en yetkin ve en uyumlu ifadesini bulduğu eserdir. Klasisizm, gücünü yeni versiyonlara açık oluşundan (sinema, fotoğraf, çizgi film…), eğiticiliğinden ve erdeme, değerlere dayanmasından alır. Italo Calvino’nun, ünlü “Klasikleri Niçin Okumalıyız?” başlıklı yapıtında belirttiği gibi, klasikleri şöyle tanımlamak, açıklayıcı nitelikte olacaktır: “İnsanların daima ‘tekrar okuyorum’ dediği fakat asla ‘okuyorum’ demediği yapıtlar. Çünkü her klasik, okur için bir ‘yeniden okuma’dır.”

Klasik adlandırmasının kaynağında bulunan “classe” sözcüğü hem “birinci sınıf yapıt” oldukları sezgisini hem de bu yapıtların okullarda (sınıflarda) okunmasının uygunluğunu da içinde barındırmaktadır. Dünya klasikleri terimi Goethe’nin “Weltliteratur” (dünya edebiyatı) kavramına dayanmaktadır. Hocası Herder ise “Volkslieder”den söz eder. Bu söz halk edebiyatını değil, halkların edebiyatını işaret eder ve çok çeşitli ulusların edebiyatlarından örnekleri kapsar. Bu bağlamda düşünüldüğünde, klasik yapıtların nüvesini “evrensellik” oluşturmaktadır.

Edebiyatta sınırları aşmak, evrenselliğe açılmak; düşünce ufuklarını genişletmek anlamına gelir. Bu durum, eğitimde önemli bir aşamadır. Yalnızca kendi kültürüyle sınırlı kalmayan, başka kültür ve edebiyat yapıtlarına açılabilen bireyler, hem insanın özünü kavramada hem de hoşgörü ve barış ideallerine yaklaşmada daha başarılı olurlar. Prof Gürsel Aytaç’ın klasiklere dair bir yazısında belirttiği gibi “ Edebiyat, dünya görüşlerini, hayat felsefelerini soyut bilgiler olarak değil, ete kemiğe bürünmüş ‘canlandırılmış’ şekliyle sunar. Bu bakımdan edebiyat, Doğu’suyla Batı’sıyla ve klasikleri esas alarak eğitim öğretim sisteminde yer almalıdır. Bu, bir bakıma duyguların eğitimine hizmet eden estetik eğitimin önemli bir parçası olduğundan, günümüzde teknolojinin baskın varlığını bir parça olsun dengeleme gayretidir.” Prof. Gürsel Aytaç’a göre Doğu klasiklerinde hayat bilgeliği, Batı klasiklerinde ise sorgulayıcı ve eleştirel bir tavır söz konusudur. Eğitimsel okumalarda Doğu ve Batı klasiklerini birlikte düşünmek gerekir.

Ülkemizde eğitim kurumlarında verilen edebiyat eğitimi çeşitli boyutlarıyla tartışılmaya açık bir konudur. Bu konunun klasiklerin okutulması boyutu ele alınacak olursa, söylenecek pek çok söz bulunduğu kanısındayım. Her şeyden önce klasik yapıtların ders kitaplarında sunulma biçimi yeterli sayılamaz. Kısa bir özet ve metinden alınan küçük bir bölümün okutulmasından sonra, sorulan birkaç soruyla klasik yapıt üzerindeki çalışma yeterli görülebilmektedir. Edebiyat derslerinde başlı başına bir kitap okuma ve yorumlama saatinin yer almaması, bu durumun olumsuzluğunu artırmaktadır. Burada elbette öğretmenin klasik yapıtı algılama biçimi, klasiklere bakış açısı, kendine özgü yaratıcılığı ve dersi sunuş biçimi de büyük önem taşımaktadır.

Öğrenci, okuma ödevi olarak verilen yapıtlara, yarışmacı sistemden kaynaklanan nedenlerden dolayı yeterince zaman ayıramamakta; çoğunlukla internetten klasiklerin özetlerini indirip bu özetleri bile yeterince okumadan, ödev olarak öğretmenine vermektedir. Okul ya da Üniversite Giriş Sınavında alacağı puanı yükseltme derdinde olan, başkalarını geçmek, sürekli koşmak durumunda kalan gençler, bu hızlı koşudayken, içindeki olaylarda zamanın ağır bir tempoda aktığı, insani değerlerin yüceltildiği klasikleri okumaya zaman ve zemin bulamamaktadır ne yazık ki… Kısacası eğitim sisteminin sonucu olan hız, yarış, stres ve koşu, gencin klasik yapıtları yeterince görmeden geçmesine neden olmaktadır ki bu durum gerçek bir kayıptır. Bundan sonra yaşamının hangi döneminde klasikleri okuma fırsatı bulacağı da şüphelidir.

Öğrencilerin zaman sorunundan dolayı klasik yapıtlar bazı yayıncılar tarafından kısaltılarak piyasaya sunulmaktadır. Klasik yapıtları öğretmenin isteği nedeniyle mutlaka okumak durumunda olan öğrenciler, çoğu zaman kötü çeviriler ya da komprime haline getirilmiş kitaplarla ödev yapmaktadırlar. Bu kitapların hem sayfa sayısı az hem fiyatı çok ucuzdur. Genç, bilinçli yönlendirmelerden yoksun kalırsa, bu tarzda hazırlanmış klasikleri okuyacaktır doğal olarak. Metin Celal, Cumhuriyet Kitap Eki’ndeki bir yazısında (20.07.2006-Sayı: 857) piyasada en az 27 çeşit Savaş ve Barış’ın bulunduğunu, bir çevirinin 112 sayfa; başka bir çevirinin ise 2168 sayfa olduğunu; Don Kişot’un 41 çevirisi olduğunu en ucuzunun 2.5 en pahalısının 55 YTL olduğunu belirterek ilginç bir tablo ortaya koyuyor. Hızlı yaşam koşullarına ve sınavlara yoğunlaşan gencin gereksinmelerini de karşılayan bir tablodur bu. Ayrıca klasiklerin toplu özetlerini içeren kitaplar piyasada cirit atmaktadır. Nitelikli ile niteliksizin ayırt edilemediği tam bir kaos ortamıdır yaratılan.

Bu durumun aşılabilmesi için bilinçli yönlendirmeler yapılmalı, gence kitap okuması ve yorumlayabilmesi için daha fazla zaman tanınmalı ve her şeyden önce yanıtları dört ya da beş seçeneğe indirgenmiş bir test sınavına dayalı yarışmacı eğitim modeli terk edilmelidir.

Şu an içinde bulunulan koşullarda olumlu anlamda ne yapılabilir, sorusunun yanıtı bana göre, yine iyi edebiyat yapıtlarına, yapıtın ruhuna girebilen tam metin çevirilere önem vermek olacaktır. Genç, bilgisayar oyunlarına, sinema ve televizyona ayırdığı zamanın bir kısmını klasiklerin tam metnini okumaya da ayırabilir. Bu okumalar, onun kişilik gelişimi sürecine olumlu katkı yapabilecek birçok unsuru da beraberinde getirecektir. Zamanı planlama, okumaya zaman ayırma konusunda, ailenin ve okulun gence yeterince rehberlik edebileceği kanısındayım.

Klasik yapıtlarda yaş düzeyi de çok önemlidir. Pinokyo’yu ya da Aya Yolculuk’’u tam metin olarak okuyabilen ilköğretim ikinci kademe öğrencisi, elbette Savaş ve Barış’ın ya da Karamazov Kardeşler’in tam metninden hoşlanmayacak ve yapıtı anlayamadığını düşünecektir. Bu nedenlerle okumalarda yaş düzeyine uygun tam metin öncelenmelidir. Bence hiçbir özet, yapıtın bütününü yansıtamaz. Klasik yapıtların insan ruhunu ne denli derin anlattığını keşfetmek ve yapıtın atmosferinde soluk alabilmek için kısaltılmış metinlerden uzak durmak gerektiği kanısındayım.

Unutmamak gerekir ki eğitim; insana, insanı tanıma ve insan olma bilincini kazandıran evrensel bir süreçtir. Bu süreçte klasik yapıtlar yaşam boyu kişinin yanında yer alabilecek en değerli arkadaşlardır. Kısa ve yüzeysel bir arkadaşlığın, insanın kişiliğine fazla bir şey katmadığı, onu ruhen çoğaltamadığı da bilinen bir gerçektir…

LACİVERT Sanat Edebiyat Dergisi'nde yayımlandı.

Yeter ki okunsun Yeter ki okunsun

A.ÖMER TÜRKEŞ

Klasiklerle ve edebiyatın her türüyle kurulacak ilişki bilgi ve iletişim amaçlı değil, okuyucu/ izleyici/ dinleyici olarak sanatın/ edebiyatın hazzını almak içindir. İçimizi ferah tutabiliriz

Klasikler konusu ara ara gündemi meşgul eder. Yazarlardan, sanatçılardan, kültür alanının etkili isimlerinden, kimi zaman popüler simalardan görüşler alınır, klasikler listeleri düzenlenir, alevi çabuk sönen tartışmalar açılır. Bazı isimler üzerinde fikir birliğine varılır, bazı isimlere şüpheyle yaklaşılır. Hele ki söz konusu olan Türk edebiyatı ya da sanatı ise tartışmanın hararetlenmesi kaçınılmazdır. Çünkü, kimin ve neyin klasik sayılması gerektiği sorusu cevaplayanın sanat/ edebiyat anlayışını ortaya koymasıyla hem çok kapsamlı hem de üzerinde fikir birliğine varılması güç bir sorudur. Düşünün, Mehmet Akif’i şiirimizin temel direği sayan kaç kişinin aklına Nâzım’ın adını anmak gelir? Ya da tam tersi.
Her ne kadar isimler üzerinde fikir birliği sağlanmasa bile, klasiklerin okunması gerektiğinde hemen herkes birleşecektir. Dokunulmazlığı, yüceliği vardır klasiklerin; ‘masumane’ ama kesin kabüllerle sızmışlardır hayatımıza. Klasikleri okumak, hayatında bir tek kitap bile karıştırmayanların dahi ‘iyi’liğini reddetmediği bir insani etkinliktir.
Italo Calvino’nun İtalya’da ilk basımı 1991 yılında yapılan aynı adlı kitabındaki Klasikleri Niçin Okumalı? makalesi bu konuda hayli zihin açıcı. Türkçedeki basımı nedeniyle bu kadim mesele üzerinde bizi de bir kez daha düşünmeye sevk eden derleme, kitaba başlığını veren metnin yanı sıra, büyük bölümü 1970-1980 yılları arasında yazılmış olan (yalnızca dört metin 1950’li; iki metin 1960’lı yıllara ait) otuz beş yazı yer alıyor. Calvino bu yazılarında kendisi için önemli olan yazarlar hakkındaki görüşlerini toparlamış.

Klasikler hep klasik mi olacaklar?
Her ne kadar çubuğu edebiyat lehine bükmeye çalışmışsa da, Calvino’nun bu makalesinde ‘neden okumalı’ sorusuna maddeler halinde verdiği yanıtlar ilk Türkçeleştirildiği günlerde büyük ilgi görmüş, internet sitelerinde sıklıkla kullanılmış, klasiklere duyulan inanç bir kez daha tazelenmişti. Roman zevki büyük ölçüde klasikler üzerinden gelişmiş bir okuyucu olarak, sürekli doğrulanan bir gerçekliğe hiç değilse bir miktar kuşkucu yaklaşılması gerektiğini düşünüyorum. En azından şu soruya dürüstçe yanıt vermek gerekiyor; klasik romanları, mesela 19. yüzyılın ‘büyük’ romanlarını hâlâ edebiyat tadı aldığımızdan mı yoksa Batı kültüründe klasik olarak damgalandıkları için mi seviyoruz? Balzac’ı, Dostovyevski’yi, Tolstoy’u, Joyce’u, Proust’u, ya da ‘büyük’lerden herhangi birini beğenmediğimizi, usta bir eleştirmenden alıntı yapmadan yüksek sesle beyan etme cesaretine kaçımız sahibiz? Kaçımız Proust okumaktan sıkıldığını, Ulysses’i eline almadığını, Ivonhoe’yu çocukça bulduğunu, Don Quişot’u, Gulliver’in Gezileri’ni ya da Robinson Crueso’yu tam metninden hiç okumadığını, klasiklerin çoğunu sinema uyarlamalarıyla tanıdığını itiraf edebilir? Calvino’nun makalesindeki ilk madde işte bu okumuş olma mecburiyetini özetler; “Klasikler, haklarında asla ‘okuyorum’ sözünü değil, genellikle ‘yeniden okuyorum’ sözünü işittiğimiz kitaplardır.”
Nedir bizi mecbur eden? Herhalde edebiyatın yaptırım gücünden söz etmeyeceğiz. Mecburiyeti yaratan, bu yapıtlara gücünü ve kutsallığını veren yalnızca onların içine kodlanmış edebi değerleri değildir. Kültür bir kurumlaşma girişimidir. Bu kültürün içerdiği ‘klasik’ yargısını da, düşünsel etkinliklerin ve sanatsal yaratının yüksek değerini de bu kurum belirler. Değeri biçen okuyucuların ortak yargılarından ziyade kültür ve sanatla uğraşan elitlerdir. Seçmeci ve tekelci eğilimiyle Batı kültürünün temel özelliği “bazı ürünleri kuvvetli bir ışıkla aydınlatmak, geri kalan her şeyi karanlıkta bıraktığına aldırmadan, ışığı bunlar yararına tekelleştirmektir.” Kaynağını bu ayrıcalıklı ürünlerden almayan bütün yaratma istek ve hevesleri sessizlikle kuşatılarak söndürülür. Nobel Edebiyat Ödülü listesi de kanıtlıyor ki, bir zamanlar ödüllendirilmiş, klasikler katında dolaştırılmış ürünlerinin büyük bir kısmının adları şimdilerde unutulanlar hanesinde dolaşıyor. Edebiyat tarihinin karanlıkta kalmış pek çok yazar ve romanının günışığına çıkmasını ise kültürel kurumların koyduğu normlara isyankâr muhalif hareketlere borçluyuz.
Bir ekleme daha yapmak, bugün klasik saydığımız isimlerin, onların büyük eserlerinin bir avuç insandan başkasının ilgisini çekmediğini, yani toplumun büyük bir kesimi için klasiklik niteliği taşımadığını kabul etmek gerekir. Ne eleştirmenler ne dergiler ne yayınevleri ne de aileler; daha güçlü bir kurum belirliyor normları. Yerlisiyle yabancısıyla bir çok yazarın kalıcılığını milli eğitim müfredatında yer almaları sağlıyor.
Çevirilerin kötü ve kısaltılmış halleriyle, Türkçe metinlerin günümüze göre sadeleştirilmiş dilleriyle orijinalliğini yitirdiği müfredat baskılarından okunan klasiklerin kalıcılığına şükredemeyeceğimiz gibi, gençlerin edebiyat tarihinin büyük yapıtlarını okumamasından da şikayetlenemeyiz. Edebiyat eserinin değerini hikâyesine indiren, kolay ve hafif okumaları meşrulaştıran bir edebiyat algısı daha çocuk yaşlarda yerleşiyor zihinlere. Üstelik özeti okunmuş romanlar, ileriki yıllarda bir daha ele bile alınmıyor. Öyleyse bırakalım çocuklar kendi yaşlarına uygun kitaplar okusunlar. Başkalarının belirlediği klasikler yerine, okuyacak düzeye geldiklerinde kendi klasikleriyle tanışsınlar.

Tadına varmak için
Burada kullanılan anlamıyla ‘klasik’ terimi, Calvino’nun da belirttiği gibi, eski-yeni, üslup, yetki ayrımı yapmaz. Her dönemin, her sanat/ edebiyat akımının, sanatın/ edebiyatın her türünün, her ülkenin ve nihayet her okuyucunun kendine özgü klasikleri olacaktır.
“Bu nedenle çocukları ve çok genç insanları asla belli bir eseri okumaya fazla heveslendirmemeli ve teşvik etmemeliyiz; bu yolla genç bir insan, en güzel eserlerden, hatta gerçek okumadan bile bütün yaşamı boyunca soğutulabilir. Herkes bir yazının, bir şarkının, bir anlatının, bir incelemenin hoşuna giden noktasına bağlanmalı, ve buradan yola çıkarak benzerlerini aramalıdır. Okuyucunun dünya edebiyatıyla canlı bir ilişkisinde her şeyden önce önemli olan, kendini ve bununla beraber kendisini özellikle etkileyen eserleri tanıması ve herhangi bir şema veya öğrenim programı izlememesidir! Okuyucu sevgi yolunu izlemelidir, görev yolunu değil. Herkes okumaya, tanımaya ve sevmeye, kendisi için doğal olan noktada başlamalıdır.”
Klasiklerle, aslında sanat ve edebiyatın her türüyle kurulacak ilişki bilgi ve iletişim amaçlı değil, okuyucu/ izleyici/ dinleyici olarak sanatın/ edebiyatın hazzını almak içindir. İçimizi ferah tutabiliriz. Osmanlı romanından Cumhuriyet dönemine, Dünya edebiyatının ilk kurmaca metinlerden çağdaş romancılara kadar genişleyen klasik listelerindeki kitapların tümünü okumaya zaman yetmez. Dilediğiniz bir yazardan, ilginizi çeken bir romandan başlayabilirsiniz. Edebiyatla tanışmanın, okumaktan haz alır hale gelmenin olası bir tek şeması, sihirli okuma formülleri yoktur. Okuyucunun dünya edebiyatıyla, klasik metinlerle canlı bir ilişkisinde her şeyden önce önemli olan, kendini ve bununla beraber kendisini özellikle etkileyen eserleri tanımasıdır.
Bu bitimsiz serüvene görev duygusuyla çıkmıyoruz. Kimilerinin başyapıt saydığı edebiyat şahaserlerini sevmek, onları şimdiye kadar okumamış olmanın utancıyla okumak zorunda da değiliz. Tersine, okumaya, tanımaya ve sevmeye, herkes kendisi için en uygun yazardan başlamalı, herkes bir yazının, bir şarkının, bir anlatının, bir incelemenin hoşuna giden noktasına bağlanmalı ve buradan yola çıkarak benzerlerini aramalıdır. Herkesin klasikleri neden okuduğuna dair bir fikri, sevdiği ya da sevmedikleri olabilir. Ancak hiç kimsenin herkes için geçerli hazır bir okuma listesi ve reçetesi olamaz. Listeyi tamamlayacak, reçeteyi yzacak olan okuyucunun kendisidir. Öyle ki, kimi okuyucu aradığının dilsel güzellik, metaforlarla, imgelerle zenginleştilmiş metinler olduğunu fark edecek, bu türden eserler veren yazarlarla dolduracaktır listesini. Kimileri seçimini hikâyeye öncelik veren yazarlardan yana kullanacak, kimileri ise felsefi çıkarımlar arayacaktır romanlarda. Klasikleri neden okumak gerektiğini başkalarının cümlelerinden değil kendi edebiyat beğenisinden çıkaracaktır.
Aslında Klasikleri Niçin Okumalı? sorusundan önce ‘neden kitap okumalı’ sorusunu öne almamız gerekirdi; yüksek öğrenim görmenin bir iş sahibi olmaya indirgendiği, bilginin, kuramın, estetik tartışmaların nasıl ve nereden geldiği meçhul bir kanaate feda edildiği, kitapların silahlarla birlikte suç delilleri olarak sergilendiği, mafyatik dizilerin izlenme rekorları kırdığı günümüzde bu soruya vereceğimiz yanıtların ikna gücü oldukça şüphelidir.

Klasikler üzerine bir klasik

http://kitapzamani.zaman.com.tr/?hn=1263

Calvino, asla kesin bir cevabı olmayan klasiklerin ne olduğu sorusuna dair cevap önerileriyle başlıyor: Klasikler, genellikle, ‘okuyorum’ yerine ‘yeniden okuyorum’ ifadesini kullandığımız kitaplardır (ünlü bir kitabı okumamış olmayı itiraf etmenin utancı). Klasikler, her okuyuşta ilk kez okuyormuşuz duygusunu veren kitaplardır (her okuyuş, bir keşif okuması). Klasikler, eski çağların tılsımı gibi, evrenin eşdeğerini alan kitaplardır (Mallarme’nin öngörüsüne yaklaşıyoruz). Bir klasik eser, onunla bağlantılı ya da ona karşıt olarak kendimizi tanımlayabildiğimiz kitaptır (insan neyi reddettiğini bilmeli). Bir klasik, okunduğunda öteki klasikler arasında, soykütüğünde yeri hemen fark edilen kitaptır.

Calvino’nun zekice tanımları böyle sürüp gidiyor. Gündelik işlerin hayhuyunda soluk almaya çalışan bugünün insanı için asıl cevaplanması gereken, bir klasiğin ne olduğu değil, güncele ilişkin yayınlar çığının altındayken klasiklere ayıracak zamanı ve zihin rahatlığını nereden bulacağımız sorusudur. Bir kır evine kapanıp bütün vaktini 19. yüzyıl klasikleri okuyarak geçirme hayali pek çoğumuz için bir ütopya olmaktan öteye geçmiyor. Calvino’nun önerisi şu: Klasikleri ‘okuyabilmek’ için onları ‘nereden’ okuduğumuzu belirlemek gerekir. Demek ki, klasiklerden en yüksek verim, klasik okumayla güncel yayınları izleme arasında bir denge kurmakla elde edilebilir. Bütün bu zihin açıcı tanımlardan sonra Calvino, kendi klasikleri arasında bir yolculuğa çıkıyor; Flaubert’den Borges’e, Balzac’tan Pavese’ye kadar, kimine borç ödüyor, kimiyle hesaplaşıyor, kimini de eleştirmen titizliğiyle analiz ediyor. (Özellikle Twain ve Hemingway yazıları gözden kaçmasın.)

Klasikleri Niçin Okumalı?, her yaz birkaç klasik kitap okumaya dair kendimize verdiğimiz sözleri yerine getirmeden önce tadılması gereken iyi bir iştah açıcı gibi, kişinin okuma tutkusunu ateşliyor. Kitabın zihinde bıraktığı iki temel imge var: Biri, klasik bir kitabı okumanın imgesi ki, zamanın zalimce geçişinin bir alegorisine benziyor. Öteki, günümüzde dünya üzerine doğrudan ve genel bir söylem taşımasını beklediğimiz klasik bir eseri okumanın, zihinsel düzenle dünya kaosu arasındaki çatışmaya benzeyen imgesi.

“Bizim klasiklerimiz” tartışmasına girmeden, yerellik-evrensellik konusunu açmadan, “Yunus Emre Divanı’nı baştan sona okuyanlar parmak kaldırsın” demeden, kimse klasikleri bir şeye ‘yaradıkları’ için okunduğunu sanmasın diye Calvino’nun şu cümlesini alıntılıyorum: “[Klasikleri okumak için] ileri sürülebilecek tek gerekçe, klasikleri okumanın, klasikleri okumamaktan daha iyi olduğudur.”

‘Mutlu olmak, ürküntü duymadan kendinin farkına varabilmektir.’
Walter Benjamin

Dünya edebiyat tarihine yalnızca bir yazar olarak değil, edebiyat üzerine düşünceleriyle de damga vuran İtalya'nın "kalem sincabı" Italo Calvino'nun, hayatının değişik dönemlerinde kendisi için büyük bir önemi olmuş yazarları, şairleri, bilim adamlarını ağırladığı Klasikleri Niçin Okumalı? kitabı ilk kez Türkçede...

Öncelikle Stendhal'i severim, çünkü yalnızca onda bireysel ahlaki gerilim, tarihsel gerilim, yaşam atılımı bir bütün oluşturur: Romanın çizgisel gerilimidir bu. Puşkin'i severim, çünkü berraklık, ironi ve ciddilik demektir. Hemingway'i severim, çünkü yalınlık, abartısızlık, mutluluk arzusu, hüzün demektir. Stevenson'u severim, çünkü sanki uçar. Çehov'u seve-rim, çünkü gittiğinden daha öteye gitmez. Conrad'ı severim, çünkü derin sularda seyreder ve batmaz. Tolstoy'u severim, çünkü kimi zaman "hah, şimdi anlıyorum nasıl yaptığını" duygusuna kapılırım, oysa bir şey anladığım yoktur. Manzoni'yi severim, çünkü düne kadar nefret ediyordum. /.../ Gogol'u severim, çünkü açıkça, kötülükle ve ölçüyle çarpıtır. Dostoyevski'yi severim, çünkü tutarlılıkla, öfkeyle ve ölçüsüzce çarpıtır. Balzac'ı severim, çünkü kâhindir. Kafka'yı severim, çünkü gerçekçidir. Maupassant'ı severim, çünkü yüzeyseldir. Mansfield'i severim, çünkü zekidir. Fitzgerald'ı severim, çünkü halinden memnun değildir. Radiguet'yi severim, çünkü gençlik geri gelmez bir daha. Svevo'yu severim, çünkü yaşlanmak da gerekir...

1. Klasikler, insanların, hiçbir zaman "Okuyorum" demedikleri, genellikle "Yeniden okuyorum" dedikleri kitaplardır.
2. Klasikler, öyle kitaplardır ki, onları okumuş ve sevmiş olanlar için alabildiğine değerli bir deneyim oluştururlar; ama, en çok tadını çıkaracakları duruma geldiklerinde okuma fırsatını saklı tutanlar için de aynı ölçüde zengin bir deneyim olarak beklerler.
3. Klasikler, hem imgelemimize unutulmaz bir biçimde yerleşerek, hem de belleğimizin kıvrımları arasına bireysel ya da ortaklaşa bilinçdışı kılığında gizlenerek, belirli bir etki yaratan kitaplardır.
4. Klasik, ilk okumada verdiği keşif duygusunu her yeniden okumada veren kitaptır.
5. Klasik, ilk kez okuduğumuz zaman bile, daha önce okuduğumuz bir şeyi yeniden okuduğumuz duygusunu veren kitaptır.
6. Klasik, okurlarına söyleyeceklerinin tümünü hiçbir zaman tüketmemiş olan kitaptır.
7. Klasikler, bize, bizden önceki okumaların izlerini taşıyarak ve içinden geçtikleri kültür ya da kültürlerde (ya da yalnızca diller ve alışkılarda) bıraktıkları izleri arkalarından sürükleyerek gelen kitaplardır.
8. Klasik, çevresinde durmadan eleştirel söylemden oluşan bir toz bulutuna yol açan, ama her seferinde bu toz taneciklerini silkip atan yapıttır.
9. Klasikler, ne denli kulaktan dolma bilgilerle bildiğimizi sanırsak, gerçekten okuduğumuzda o denli özgün, umulmadık ve yeniliklerle dolu bulduğumuz kitaplardır.
10. Klasik, giderek tüm evrenle eşdeğer bir niteliğe, eski çağların tılsımlarıyla aynı düzeye erişen bir kitaba verilen addır.
11. 'Sizin' klasik yazarınız, kayıtsız kalamadığınız ve onunla ilişkiniz, dahası ona karşı çıkışınız içersinde kendinizi tanımlamanıza yardımcı olan yazardır.
12. Klasik, öteki klasiklerden önce gelen yapıttır; ama daha önce başka klasikleri okumuş olanlar, onun klasik yapıtların soyağacındaki yerini hemen anlarlar.
13. Klasik, günümüzün sorunlarını, klasiklerin de onsuz edemediği bir artalan gürültüsüne indirgeyen yapıttır.
14. Klasik, kendisiyle hiç uyuşmayan bir şimdi hüküm sürerken bile, bir artalan gürültüsü olarak sürüp giden bir yapıttır.
Italo Calvino'nun bu yazısı, ilk kez 28 Haziran 1981'de, Roma'da yayımlanan L'Espresso gazetesinde çıkmıştır. Celâl Üster'in çevirdiği bu yazıyı kısaltarak yayınlanmıştır.
Dostoyevski'nin Suç ve Ceza'sını okursunuz, sonra onu 'öğrencisi' Franz Kafka'yla birlikte okursunuz, hatta Dostoyevski için 'en çok etkilendiğim' yazarlardan diyen Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar'ının Türk işi bir Suç ve Ceza olabileceğini bile düşünürsünüz. Dostoyevski, insanlığın en karanlık yanını anlatırken, edebiyata yeraltının seslerini de ekler. Kafka, açıkça hamamböceklerinin yaşadığı yeraltı dünyasından dem vurur; Atay ise iki yazardan da aldığı derslerle yeryüzünün şenlikli sofrasından mahrum kalmışları anlatır. Calvino da zaten Turgenyev'in Babalar ve Oğullar'ının yanına Dostoyevski'nin Ecinniler'ini eklemekten bahseder; ona göre, klasik kitap her okunduğunda üzerine eklenti yapabildiğiniz şeydir.