Yanılsamalar Kitabı
Paul Auster


Anasayfaya
Eleştiri sayfasına

 

  

TOPLANTI TARİHİ  : 27 Ağustos 2003 Çarşamba..
İRDELENEN KİTAP:  Ruh Dağı - Gao Xingjian
GRUP DEĞERLENDİRMESİ : 3.1
KATILANLAR          :  Arzu Yıldırım, Bahar Vardarlı, Nevcihan Oktar, Keriman Alp, Efser Kayral,   Deniz Şarman,   Aydan Musal, Aliye Moral
       Dipnot Toplantı Notları   Nevcihan Oktar (dipnot)  

OTURUMUN ANA BAŞLIKLARI: 

  • Bundan sonra okunacak 3 kitabın siparişleri yapıldı. Bunu izleyen oturumların tarihleri, hangi kitapların kimler tarafından yönetileceği ve tarihleri saptandı.
  • Kitap kulübünün sanal dünyaya açılışı ve bununla ilgili neler yapılması gerektiği, başta Eren arkadaşımız olmak üzere diğer üyeler tarafından ayrıntıları ile ifade edildi.
  • Kulübe katılan yeni sanal üyelerin bizleri memnun edişi, onların da tartışma ortamına katılmaları için tartışma sırasında konuşulanların not edilmesinin  uygun olduğu karara bağlandı.

OTURUM NOTLARI: 

Arzu Yıldırım arkadaşımız, kitabın yazarı hakkında bizlere tatmin edici bilgiler vererek oturumu açtı. Kitabı içeren çok özlü güzel bir özet bunu izleyecekti. Arzu dikkatleri önce “YANILSAMA” kelimesini üzerine çekti.. Çünkü bu kitap için, bu kelime bir şifre idi ve Arzu bunu çok güzel yakalamıştı… Böylece ana fikre doğrudan giriyorduk. Ayrıntı sonradan gelecekti. Şimdi Arzu’nun kendi kaleminden notlarını aktarıyoruz: 

YANILSAMA: kelime anlamı olarak “Yanlış algılama ve duyu yanılması” psikolojide ise “var olan nesne veya canlıyı yanlış ayrımlı veya değişik olarak algılama”, “illuzyon” anlamında kullanılmaktadır. 

Yanılsamalar Kitabı’'nda da David Zimmmer'in peşine düşen bizler yolun sonunda Paul Auster'a mı ulaşıyoruz acaba? Yazarlarla kahramanları arasında çoğu kez olabilecek bağlar burada da mevcut olabilir mi?  

Auster’ın Biografisi : Çağdaş Amerikan edebiyatının en parlak -ve de popüler- yazarlarından biri olan Paul Auster yazmaya 12 yaşında başladı. Columbia Üniversitesi'nde Fransız, İngiliz ve İtalyan edebiyatı okudu. Fransızca çeviriler yaptı; 1979 yılında babasının ölümünün ardından, onu konu aldığı bir yaşamöyküsel roman olan ''Yalnızlığın Keşfi'ni yazdı. Denemeler ve şiirler kaleme aldı.1986-1990 yılları arasında Princteton Üniversitesi'nde çeviri dersleri verdi.  Auster, şairlik, çevirmenlik, deneme ve senaryo gibi çeşitli alanlarda da eserlere sahip. 

Yanılsamalar Kitab' baştan sona birtakım kavramlarla ilgili yanılsamalarla doludur. 'Kimlik', 'ölüm', 'gerçeklik', 'aşk' ve 'tutku' gibi birtakım yanılsamalar mevcuttur. Romanın labirentimsi bir polisiye kurgusu bulunmaktadır.

Bu kurgunun ip uçlarını da Auster kitabın başında,  “İnsanın bir tek ve hep aynı yaşamı yoktur. Peş peşe eklenen birçok yaşamı vardır ve çektiği acıların nedeni de budur.” diyen Chateaubriand'ın sözleriyle vermektedir. 

Chateaubriand, 19.yy Fransız yazarı olarak 'romantikler' arasında yer almıştır.  18.yy.  sonunda  Avrupa'nın Fransız İhtilali ile kucaklaşması sırasında ansızın meydana gelen kırılmaların sonucu olarak yeni bir duyarlılk başlamıştır.  Romantik sıkıntı bir değer krizinin sonucunda oluşmuştur. Hiç hayal kalmamıştır.  İstekler sınırsızca genişlemiştir.  ''GENÇLER DOLU BİR KALPLE BOŞ BİR DÜNYADA OTURUR ve hiç birşeyin tadına varamadan herşeye karşı gözü açılır.” Bu tutkular dalgası Chateaubriand için bir acıdır... 

Sonra tekrar Paul Auster’e dönen Arzu, yazarın bu kitaptaki benzer olayları ne denli yaşayıp yazdığı konusunda bir fikir tartışması başlattı… ve arkadaşlara söz verdi. 

Eren arkadaşımız yazarın zaman zaman kendi özel köşesine çekilerek, kendini dinleyerek, kendisi üzerinde bir çok tahliller yaparak, yazılar-eserler ortaya çıkardığını, bu sıralarda oldukça içe dönük çalıştığını, özellikle senaryo yazarı olarak çok başarılı olduğunu, “Smoke” adlı filmin senaryosunun da dikkatini çektiğini bizlere aktardı. 

Aliye arkadaşımız söze girerek yazarla yapılmış bazı ropörtajlardan bahsetti. Bu  yüz yüze görüşmelerde yazarın, sırf içe dönüklüğü ile değil ama zaman zaman çevresi ile kurduğu iletişimlerde de gündeme geldiğini belirterek, Eren ‘in yazar hakkındaki fikirlerine ekleme yaptı. 

Arzu tekrar kitaba dönerek 22. sayfadaki şu satırları bizlere açtı:  “Sinema  görsel bir dildi, iki boyutlu bir ekrana görüntüler yansıtarak öyküler anlatma“ biçimiydi.

Bu noktada Nevcihan  arkadaşımız   “-ses ve  renk eklenince 3. bir boyut yansıması doğdu, ama bu aynı zamanda görüntülerin saflığını alıp götürdü” şeklindeki alıntıyı ilave ederek, kendinsin de buna katıldığını , bu durumda bizlerin hayal gücüne  daha az işin kaldığını bunun tatmin edici olmadığını söyledi.. Ve bunun aynı zamanda hayal gücü yaratıcılığını zedelediğini, zararlı olduğunu belirtti.  Deniz de bu fikre katıldığını belirtti. Ve şu alıntıyı ilave etti. Geçmişte “karşımızdaki ekran bir dünyaydı ve iki boyutluydu. Üçüncü boyut bizim kafamızdaydı” (syf.23). 

Deniz , “Uçak kazası”  üzerinde biraz fikir  yürütmek istediğini, David Zimmer ‘in  (roman kahramanı) ailesini elim bir uçak kazasında kaybetmekten kaynaklanan önemli bir ruhsal darbe aldığını, psikolojik tedavi almasının çok gerekli olduğu halde buna yanaşmayıp aylarca kendisini içkinin kucağına  atarak yok etmek istercesine  yaşarken, bir gün Hector Mann ‘ın sessiz filmindeki sanatının kendisinin oldukça dikkatini çektiğini söyledi. 

Dikkatini   “kendisinin ve bunalımının “  dışına taşıyabilen  bu ilginin onu tekrar hayata bağladığı vurgulandı. Bunalımdan çıkış için terapi kabul etmeyen D.Zimmer bu noktadan sonra kendi kendisinin doktoru oluyor. Ruhsal bunalımlarda en yaygın belirti  dikkat dağınıklığı olarak görülür. David   Zimmer dikkatini Hector Mann üzerine yoğunlaştırınca büyük ölçüde kendi ruhsal terapi yöntemini kendi geliştirmiş oluyor ve kendini iyileştirmeyi başarıyor. 

32. sayfanın sonunda dahiliye doktoru ile yaptığı konuşma bunu gözler önüne seriyor. “Bu yöntemi, bunalımın eşiğindeki her akıllı kişi  yapabilir.  Bu kitabın güzel bir önerisi olarak ortaya çıkıyor” diye fikrini belirtti Deniz. 

Arzu 61. sayfada,  “dünyanın bir yanılsama olduğu”  ile ilgili satırlar olduğunu, eserdeki olaylarla, yaşananlar  ile  hissedilen şeylerin farklı olduğunu bunun da bir çeşit  yanılsama olduğunu belirtti. 61.sayfa ortalarından bununla ilgili bölümler  okudu. 

Yanılsamalarla ilgili açıklamalar başlayınca Aliye  söz aldı. Duyularımızın bizi yanıltabileceğini, bir olgunun çeşitli kişiler ve görüş açıları ile sürekli olarak değişik  bir biçimde yorumlanabileceğini belirtti.  

Yanılsamalar kitabını kulübümüze öneren Aliye arkadaşımız “Dünyanın en önemli tiyatro festivali sayılan Edinburg’un bu yılki gözdesinin Kubilay Tuncer’in yazıp Lale Mansur ‘la oynadığı “Olağan  Mucizeler” oldu diyerek bize oyun hakkında bilgi vermeye devam etti. Oyunun temasının, Yanılsamalar kitabının ana fikrine uygunluğu Aliye ‘nin dikkatini çekmişti.  Bize de bu bulguları aktardı.  

 

 		  


Geride bir şey bırakamamanın romandaki en acı anlatımı, roman kahramanınan ölü çocuklarıyla daha da derinlik kazanıyor. Bir çocuk da aynı sanat eseri gibi geleceğe bırakılan bir bellek değil mi aslında? Çocukların ölümüyle gelecek umudu da yok oluyor. Hatta geçmişin de önemi kalmıyor.  Hayatla olan tüm bağları kopuyor ta ki gözlerinden yaş gelinceye kadar.   

Başkahraman David Zimmer, bir uçak kazasında karısı ve iki oğlunu kaybettiğinde ölümle ilk kez yüzleşir. Anılarıyla dolu evde, çocuklarının oyuncakları ve karısının giysileriyle yaşamak ona çok ağır ir ceza olarak görünmeye başladığında kendini sessiz film döneminin komedi oyuncularından Hector Mann ile ilgili bir belgesel seyrederken aylardan beri ilk kez güldüğünü farkeder. Hector Mann 1929 yılında evinden çıkmış ve kayıplara karışmıştır.  58 yıl sonra David Zimmer bu gizemli oyuncu hakkında incelemeler yapmaya başladığında, “Hiç kimse” onu bir daha görmemiştir. İz sürmek için geride bıraktığı 12 filmden başka bir veri de yoktur. Aslınsa geride bıraktığı bu filmler sayesinde Hector Mann tam anlamıyla ölü değildir. Gerçek anlamda ölmek, geride bıraktığı tümyaşamsal izler yok olduğunda mümkündür. Dünyada artık filmlerini izleyen bir tek kişinin bile olması onun unutulmadığının kanıtıdır. 

Kimi yazarlar kitaplarının basımına kendileri öldükten sonra izin vermişler, kimileri tüm eserleinin yakılmasını istemişlerdir. Ama eserlerinin yakılmasını isteyen sanatçılar bu isteklerinde gerçekten içtenseler niye kendileri hayatta iken eserlerinin yakmamışlardır ? Aslında bu büyük bir ikilemi duymaları çok doğal çünkü eserlerinin diğer nesillerce anlaşılmaması ve beğenilmesini en çok onlar arzu etmişlerdir. 

Romanda en çok işlenen konu İNTİHAR ve UNUTMAK.  İnsanın kendi başına gelen olayları unutması daha kolay gibi görünüyor, ama çocuklarının başına gelen olayları unutmak çok daha acı verici.  İntihar sadece kendini değil eserlerini de yok etme anlamına geliyor. İntihar girişimlerinden biri hariç diğerleri başarısızlıkla sonuçlanıyor. Bu yüzden roman tüm eserlerin ve umutların tam yok olmadığı hissine kapılmamıza yol açıyor. 

Roman”Yalnız kayıp onlar, eninde sonunda biri çıkıp Alma’nın filmleri sakladığı ODA’nın kapısını tesadüfen açacak ve bütün hikaye yeni baştan başlayacak.Bu umutla Yaşıyorum” sözleriyle bitiyor.   Almanca Zimmer  Oda anlamını taşıdığı için okuyucuya ironik bir şekilde Auster tarafından iletiliyor.. 

Kitaptaki betimlemeler çok zengin, sanki eş anlamlı olaylar aynı perdeyi ikiye böler gibi ya da AYNADAKİ YANSIMA gibi anlatıolmış. Düş ve gerçek, güzellik ve çirkinlik, yaşam ve ölüm, varlık ve yokluk, acı ve mutluluk, sevgi vei hanet bir arada bu kadar güzel tasvir edilebilir…..

 

“Olağan Mucizeler” ilk bakışta illüzyon sanatı üzerine yazılmış bir oyun gibi görünse de aslında illüzyon kavramını sorguluyor ve bunu bir aşk öyküsü üzerinde anlatıyor. Sevmek istediğimiz için seviyoruz karşımızdakini. Sonsuz sanıyoruz, kendi yarattığımızın farkında bile olmadığımız mucizemizi. Bittiğinde ise “bu da değilmiş” deyip, çıkıp gidiyoruz kendi gösterimizden”. Kendi yüzümüzü terk edemediğimiz için karşımızdakinin yüzünü terk ediyoruz. Işıklar bu sahnede sönerken bir başka sahnede parlıyor. Hayat hep olağan mucizelerle devam ediyor..  

Keriman arkadşımız tekrar kitaba dönerek, Hector Mann ‘ın kayboluşundan sonra büründüğü kimliklerde yaşadığını, kendisine yaşattığı aşağılayıcı koşullarla (örneğin seks gösterisinde bulunarak para kazanma gibi) kendisini cezalandırdığını söyleyerek bir bakış açısı getirdi.  Kendisini yok edemediği için, büründüğü kişilikleri yok ettiğini ancak böylelikle rahatladığını belirtti. Ölümüne sebep olduğu kişiyi gömüyor ama kendisini gömemiyordu…. Büründüğü kişilikleri yok ederek kendini cezalandırıyordu. 

Ayşen  de Hector Mann’ın kendini öldüremediğini, ama büründüğü kişilikleri öldürerek her seferinde hayata yeniden başladığını önemle vurguladı. Ve bununla ilgili bir alıntı okudu… 

Eren  filmlerin kopyalarının alınmasının çok kolay olduğunu ve  bu filmlerin tamamen yok olduğuna hiç inanmadığını söyledi  Ayrıca bir eser sanatçı tarafından yaratıldığında mı var olur, yoksa bir ikinci şahıs tarafından izlendiği, okunduğu, görüldüğü  zaman mı var olur fikri üzerinde konuşmamız gerektiğini belitti.  Ve kitapta da belirtildiği gibi, “ormanda bir ağaç devrilirse ve bunu hiç kimse duymazsa o ağaç devrilmiş sayılır mı” sorusunu bir kez daha sordu. 

Nevcihan madde ile anti maddenin, iyi ile kötünün, güzel ile çirkinin bir arada verilerek zıtlıklardan yola çıkarak kavramların ortaya konulduğu konusunu açtı.  

Bu noktada ünlü filozofların görüşleri tartışıldı. Zıtlıklardan gerçeğe varma: Oluş’a karşıt güçlerin çatışması ve çatışma sonunda ortaya çıkan uzlaşma bir senteze neden olur.   Bu sentez bir “oluş” tur. 

Ünlü filozof Herakleitos varlığı “oluş” olarak kabul eder. O’na göre evren sürekli akan, durmadan değişen, dönüşümlü olarak yok olup yeniden ortaya çıkan bir  “oluş”tur. Bu da bir yanılsama, bir illüzyondur. İçinde yaşadığımız dünyadaki nesneler oluş ve yokoluşa tabidir.  Sürekli bir şeyin doğru bilgisine ulaşmak güçtür. 

Asıl olan öncesiz ve sonrasız, tümel ve yetkin “düşünceler” dir. (idea). Bunlar da ünlü filozof  Platon’un görüşleridir. Bu dünyadaki varlıklar düşüncelerin birer kopyası, gölgesidir. (illüzyon - yanılsama).  Değişmeyi ve oluş’u algıladığımız duygusal dünya varlıktan yoksundur. Bu felsefi görüşler kitapta paralellik göstermektedir. 

Bahar bu zıtlıklara çarpıcı bir örnek daha vererek toparlıyor.. “Hayatımı kurtarmak istiyorsam, önce onu mahvetmenin eşiğine kadar gelmeliyim” diye 152. sayfadan bir bölümü okuyarak.., “Kara Delikler”  ile ilgili geçişleri içeren bölümden söz ediyordu… 

Bu arada Eren yazarın tasavvufla ilgili bir takım çizgiler taşıyıp taşımadığını da sorguladı ve bu konuda görüş istedi. 

Deniz tasavvufta “mutlak varlığa” giden yolun önce yok olmaktan geçtiğini,  her bilinçli yok oluşun, tüm çalışmaların, her türlü varlığın bir maske (yanılsama) olduğunun idrak edilmesi amaçlı olduğunu, yani gerçeğin, hakikatin  tüm yanılsamaları –illüzyonları ve maskeleri görebilme, FARK EDEBİLME olduğunu, tasavvufi düşüncenin bu paralelde  olduğunu belirtti. 

Sonunda  Aliye, Nora’nın babasının  ”ben her şeyin ölçüsünün insan olduğuna inanıyorum, hem iyiliğin hem de kötülüğün”   diyen her  ne görüşte olursa olsun herkesle aynı dindenim”  diyen alıntıyı vurguladı. İnsanın tüm başına gelenlere rağmen kendisini yenileyen özelliği üzerinde duruldu. 

Ve Arzu kitabın  “umut” la bittiğini,  roman kahramanının, bir yerlerde bir şekilde, o film kopyalarının saklandığını düşündüğünü ve bu umutla yaşadığını söyleyerek tartışmayı sona erdirdi.